على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

1406

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

خناطيل : ملتزج معترض بها . و نيز خناطيل : ج . خنطولة . خناعة ( xon at ) ا . ع . پدر قبيله‌اى از تازيان . خناف ( xen f ) م . ع . خنف البعير خنافا ( از باب ضرب ) : پيچيد بينى شتر را از مهار . و نيز خناف : سست شدن رسغ شتر . يق : خنف البعير اذا سار فقلب خف يده الى وحشيه . و سر گردانيدن ستور سوى سوار در دويدن . و خنف الاترج و نحوه : بريد ترنج و مانند آن را . و خنفت المراة : زد آن زن سينهء خود را بدست خود . خنافج ( xon fej ) ص . ع . بسيار گوشت . خنافس ( xan fes ) ا . ع . جانورى گنده بوى از جنس انسكت . و خبزدوك . و موضعى نزديك انبار . و دير الخنافس : ديرى بر كوهى بزرگ غربى دجله . خنافس ( xon fes ) ا . ع . شير بيشه . خنافيس ( xan fis ) ا . ع . خنافس . خناق ( xen q ) ا . ع . رسن كه بدان خبه كنند . خناق ( xen q ) و ( xon q ) ا . ع . حلق و گلو و جاى خبه كردن از گلو . يق : اخذه بخناقه : گرفت او را به حلق وى . و كذا بخناقه . خناق ( xon q ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - بيمارى عدم نفوذ نفس بسوى شش و به فارسى خناك و بادزهره و زهرباد نيز گويند . و باصطلاح طب بيمارى كه عارض مىشود بواسطهء بروز غشاء كاذب در حلقوم و نوعا اين مرض از امراض خطيره‌ايست كه بخصوص در اطفال كوچك عارض مىگردد و گاه در مدت 12 ساعت طفل را هلاك مىكند و از علامات آن كسالت و تب و گرفتگى آواز و سرفه و ايذاى در تنفس است و هرگاه طفل پس از عروض لرز و تب و دردسر اظهار عسرت و يا دردى در حلق كند بايد دهان آن را باز كرده و حلق و و لوزه‌هاى وى را مشاهده كنند اگر ورم و حمرتى در آنها مشاهده گردد فورا رجوع بطبيب نمايند . خناق ( xann q ) ا . ع . جلاد . خناقة ( xon qat ) ا . ع . بيمارى خناق . خناقية ( xon qiyyat ) ا . ع . آزارى در حلقهاى مرغان و اسبان . خناك ( xon k ) ا . پ . گرفتگى گلو . و افسردگى دل و خناق معرب آنست . خنام ( xon m ) و ( xonn m ) ا . پ . يك نوع بيمارى در خر و اسب و استر . خنان ( xan n ) ا . ع . رفاهيت . خنان ( xen n ) ا . ع . ختنه . خنان ( xon n ) ا . ع . بيمارى بينى . و بيمارى مرغ در گلو و در چشم . و زكام شتران . و زمن الخنان در عهد منذر بن ماء السماء بود كه شتران بدان علت مردند . خنانيص ( xan nis ) ع . ج . خنوص . خنب ( xenb ) ا . ع . باطن زانو و اسفل اطراف رانها و اعلاى ساق‌ها . و گشادگى ميان استخوان‌هاى پهلو . و ميان انگشتان . ج : اخناب . خنب ( xanab ) ا . ع . بيمارى بينى . خنب ( xanab ) م . ع . خنب خنبا ( از باب سمع ) : مبتلا شد ببيمارى بينى . و خنب فلان : لنگ شد فلان . و هلاك گشت . و خنب رجله : سست شد پاى او . خنب ( xanb ) و ( xanab ) ا . پ . اطاق . و صفه . خنب ( xonb ) ا . پ . خم . خنب ( xennab ) ا . ع . مرد دراز و احمق كه در اعضاى وى اختلاج باشد . خنبات ( xonob t ) و ( xanab t ) ص . ع . هو ذو خنبات او ذو خنبات : او صاحب غدر و دروغ است و يا بارى اصلاح مىكند و بارى افساد . خنبان ( xonb n ) ص . پ . جنبان و لرزان و خيز كنان و جهان . خنبانيدن ( xonb nidan ) ف م . پ . تقليد كردن گفتگوها و حركات و سكنات مردم را بطور تمسخر . خنبة ( xanbat ) ا . ع . تباهى و فساد . خنبة ( xanebat ) ص . ع . جارية خنبة : كنيزك با ناز و كرشمه و نرم آواز . و ظبية خنبة : آهوى گردن فرود آرندهء نشيننده كه نگذارد جاى را . خنبث ( xonbos ) ص . ع . خبيث . خنبجة ( xonbajat ) ا . ع . - مأخوذ از خنبهء فارسى - ظرف بزرگ چوبين و يا گلين و يا سفالين كه در آن غله ريزند . خنبجة ( xonbajat ) ا . ع . - مأخوذ از خنبهء فارسى - خمره و خم كوچك . خنبره ( xonbore ) ا . پ . كوزهء كوچك آب كه دهان آن تنگ باشد . خنبره ( xonbare ) ا . پ . خمره و خم كوچك . و خنبرهء دودناك : آسمان . خنبس ( xanbas ) ا . ع . مرد ستبر اندك كوتاه زشت . خنبسة ( xanbasat ) ا . ع . خنبسة الاسد : سلوك و رفتار شير . خنبسة ( xanbasat ) م . ع . خنبس خنبسة : قسمت كرد غنيمت را . خنبش ( xanbac ) و ( xenbac ) ا . ع . بسيار جنبش . خنبع ( xonbo ' ) ا . ع . ثمر و مانند آن